Tôi đã đến thị trấn nhỏ này nhiều lần và chẳng còn lạ gì cảnh những đứa bé ăn xin mặt mũi lấm lem chạy hết quán này đến quán khác xin tiền của khách du lịch. Tôi không phải là khách du lịch, tôi đến đây để làm việc, nhưng cũng không ít lần khó chịu vì bị một vài đứa bé nhằng nhẵng đi theo đòi một vài đồng bạc lẻ.
Hôm nay, cũng như mọi khi, sau khi rời máy bay, tôi đến một quán giải khát nhâm nhi một cốc bia trước khi trở về khách sạn. Quán hôm nay khá đông nhưng không thấy bóng dáng một đừa trẻ ăn xin nào. Tôi nghỉ chân được một lúc thì có hai thằng bé ăn mặc khá luộm thuộm bước vào quán. Đây chắc chắn là hai đứa trẻ ăn xin nhưng tôi không bận tâm lắm vì tôi biết ông chủ quan sẽ đuổi bọn chúng ra ngoài ngay thôi. Nhưng tôi đã lầm! Ông chủ quán vẫy tay về phía bọn trẻ, gọi to:
– Cần gì vậy 2 chàng trai?
– Ở đây có kem hoa quả không ạ?
– Tất nhiên là có, vậy hai cậu cần loại gì?
– Dạ, có những loại như thế nào ạ?
Tôi nghe ông chủ quan giới thiệu về từng loại kem, giá cả, mùi vị và thậm chí còn phân tích cho chúng thấy loại nào thì được nhiều người ưa chuộn hơn. Cuối cùng thì hai cậu bé chọn hai cốc kem trung bình về giá cả trong tiệm. Chúng ăn có vẻ rất ngon lành, thì như các bạn biết đấy, những đứa trẻ ăn xin như thế này hiếm khi được ăn những món ăn mà mọi người cho rằng rất bình thường.
Khi ăn xong, đứa trẻ lớn hơn rút trong túi ra những đồng bạc lẻ, vừa vặn tiền hai cốc kem đưa cho chủ quán. Người chủ vừa đếm tiền vừa nói:
– Hai cậu đã chuẩn bị sẵn tiền rồi cơ à, thật sòng phẳng.
Lũ trẻ tạm biệt ông chủ quan ra về, chúng không còn vẻ sợ sệt như lúc đầu mới bước vào quán nữa. Khi chúng chuẩn bị bước ra khỏi cửa, ông chủ còn cố với theo:
– Cảm ơn 2 cậu, lần sau lại đến nhé!
Tôi tiến lại gần chỗ thanh toán tiền và nói:
– Này anh bạn, tôi thích cái cách anh đối xử vớ những đứa trẻ.
– Anh biết đấy, những đứa trẻ ở thị trấn này sống rất khó khăn. Chắc chắn ăn một cốc kem là một quyết định táo bạo, nhất là phải vào nơi chúng luôn bị xua đuổi. Chúng ăn và vẫn trả tiền cơ mà, tại sao chúng lại không được đối xử bình thường như những người khách khác? Nếu anh đối xử với chúng như những thằng ăn cắp, chắc chắn chúng sẽ thừa lúc sơ hở, “chôm” của anh thứ gì đó. Nhưng nếu được đối xử như những người khách hàng tử tế, chúng sẽ cư xử như những khách hàng lịch thiệp khác.
Người chủ cửa hàng không phải là người quen của tôi, tôi cũng không đến quán của anh ta thường xuyên, nhưng qua cái cách hành xử của mình, anh ấy đã khiến tôi khâm phục, khẩu phục. Cửa hàng của anh ấy tuy nhỏ nhưng luôn đông khách vì anh ấy đã biết cách làm cho khách hàng cảm nhận được giá trị đích thực của mình.

Cuộc phỏng vấn cuối cùng rồi cũng kết thúc. Ba nhà tuyển dụng chúng tôi cùng bàn bạc với nhau để đưa ra quyết định cuối cùng: Ai là ứng viên xứng đáng được nhận vào công ty nhất.

Mary nghĩ rằng nên chọn Sam. Cô hào hứng nói với Mark và tôi:

– Trình độ học vấn của anh ta thật tuyệt vời! Chỉ cần nhìn vào những bằng cấp và chứng chỉ của Sam thì cũng thừa biết anh ta có đủ kiến thức để đảm nhận công việc này.

Nhưng Mark lại chọn Ellen. Anh mạnh mẽ trình bày quan điểm của mình:

– Như mọi người đã biết, kinh nghiệm làm việc và thành tích trong hồ sơ của Ellen cũng đã cho thấy đây là một người siêng năng. Thông qua phỏng vấn cũng như tham khảo ý kiến của những người đã từng trực tiếp quản lý Ellen, tôi kết luận điều đó là sự thật. Ellen quả là ứng viên mà chúng ta đang cần. Một người không sợ nhiều việc!

Tôi im lặng nghe Mary và Mark tranh luận với nhau. Cuộc tranh luận có vẻ không kết thúc nổi vì đôi bên khăng khăng bảo vệ ý kiến của mình. Rốt cuộc họ quay sang hỏi tôi:

– Anh nghĩ sao, Robert? Theo anh, một người có học vấn cao hay là người siêng năng sẽ xứng đáng được nhận vào công ty hơn?

Tôi mỉm cười mềm mòng đáp:

– Học vấn và sự siêng năng đều hết sức quan trọng! Thế nhưng, theo tôi, hai anh chị đã bỏ qua một yếu tố khác…

Mary và Mark chưng hửng nhìn tôi như thể đầu óc tôi đã bị… chập mạch vì làm việc quá căng thẳng. Tôi bình tĩnh giải thích:

– Học vấn là điều không thể thiếu, đúng vậy. Nhưng kiến thức vẫn có thể được bổ sung bất cứ lúc nào! Siêng năng là một phẩm chất hết sức cần thiết nhưng nếu một người chỉ biết làm việc và làm việc mà không nhận ra được điều gì có thể cải thiện hoặc không thể tìm ra một phương pháp làm việc thông minh hơn thì người đó cũng chẳng đem lại lợi ích cho chúng ta.

Nhìn khuôn mặt của đồng nghiệp, tôi biết họ đang nghĩ giá mà đừng mời tôi cùng tham gia đợt tuyển dụng này. Chúng tôi đã mất ba ngày ròng rã để phỏng vấn các ứng cử viên lọt vào vòng cuối cùng. Mary và Mark cũng đã cân nhắc rất kỹ để chọn ra được hai ứng viên xuất sắc nhất. Thể mà tôi lại gạt bỏ cả hai!

Tôi phát biểu:

– Theo tôi, Ruth sẽ là người xứng đáng nhất cho vị trí này!

Mark và Mary sửng sốt nhìn nhau nhưng tôi khoát tay:

– Để cho tôi nói đã. Lý do tôi chọn Ruth là vì thái độ của cô ta.

– Vì thái độ?! – cả Mary và Mark cùng la lên.

– Đúng vậy, thái độ! – tôi lặp lại.

Và nói:

– Xin vui lòng nghe tôi giải thích đã! Ruth có một trình độ học vấn tốt, tất nhiên là không bằng Sam, tôi đồng ý với chị Mary. Thế nhưng những câu trả lời phỏng vấn của Ruth cho thấy cô ta là mẫu người sẽ tìm kiếm một phương pháp làm việc tốt hơn thay vì chỉ biết hì hục làm việc. Người có thái độ làm việc khôn ngoan khác xa với người chỉ biết làm việc để rồi bị lún sâu trong một đống công việc đến nỗi không thể nhìn xa hơn, cao hơn những gì mình đang làm. Điều gây ấn tượng mạnh mẽ với tôi là thái độ của Ruth. Đọc rất kỹ hồ sơ và trực tiếp phỏng vẫn Ruth, tôi có thể khẳng định cô ta có một thái độ hết sức tích cực và khả năng ảnh hưởng tốt đến những người xung quanh.

Tôi nhấn mạnh:

– Hẳn hai anh chị cũng đồng ý với tôi rằng công ty đang cần tìm một người có thể nhìn thấy chúng ta đang làm gì và làm như thế nào, một người biết đặt câu hỏi “tại sao” và biết cách tìm ra giải pháp tốt nhất. Trong thời đại ngày nay, khi mà mọi thứ đang thay đổi nhanh đến mức chóng mặt làm phá vỡ rất nhiều quan niệm truyền thống, nhất là với công việc mà chúng ta đang tuyển người thì phẩm chất nói trên của Ruth là cực kỳ đắt giá.

Mark có vẻ đồng ý với tôi nhưng Mary thì vẫn do dự. Cô vẫn bị trình độ học vấn tuyệt vời của Sam “mê hoặc”. Tôi liền bồi thêm một “đòn quyết định”:

– Chị Mary này, chị có thể dạy ai đó một hệ thống lý thuyết nhưng chị gần như không thể dạy người đó có một thái độ tốt! Hơn nữa, trong thời đại thông tin này, những kiến thức cũ chẳng là gì cả so với những ý tưởng mới. Và bằng cấp cũng không quan trọng bằng tài năng và nội lực thật sự!

Mary ngồi im lặng ngẫm nghĩ. Rồi đột nhiên cô hào hứng nói:

– Anh làm tôi nhớ đến bà ngoại mình. Có lần từ lâu lắm rồi, bà đã dạy tôi một điều mà thật tình từ lâu nay tôi đã quên mất. Nhưng nghe anh nói, tôi bỗng nhớ lại tất cả. Để tôi chia sẻ với hai người cách suy nghĩ của bà tôi…

Mary đứng dậy viết 26 chữ cái lên tấm bảng. Mark và tôi nhìn nhau khó hiểu. Mary thản nhiên nói tiếp:

– Nếu đánh số thứ tự các chữ cái thì sẽ như thế này:

A… B… C… D… E… F… G… H… I… J… K… L… M… N… O… P… Q… R… S… T… U… V… W… X… Y… Z

1… 2… 3… 4… 5… 6… 7… 8… 9… 10… 11… 12… 13… 14… 15… 16… 17… 18… 19… 20… 21… 22… 23… 24… 25…26

Liếc nhìn hai khuôn mặt ngơ ngác của chúng tôi, Mary mỉm cười viết tiếp:

KNOWLEDGE (kiến thức) gồm:

K=1 N=14 O=15 W=23 L=12 E=5 D=4 G=7 E=5

Tổng cộng là 96 điểm.

HARDWORK (siêng năng) gồm:

H=8 A=1 R=18 D=4 W=23 O=15 R=18 K=11

Tổng cộng là 98 điểm.

ATTITUDE (thái độ) gồm:

A=1 T=20 T=20 I=9 T=20 U=21 D=4 E=5

TỔNG CỘNG LÀ 100 ĐIỂM!

Thật là một cách diễn tả tuyệt vời! Tôi biết ngay là không cần phải giải thích gì thêm nữa với Mary về tầm quan trọng sống còn của thái độ. Bà ngoại của cô ấy đã làm điều đó một cách thật ấn tượng và độc đáo. Cả ba chúng tôi cùng cười vui vẻ và đồng ý với nhau rằng Ruth là ứng viên xứng đáng được nhận và công ty nhất!

Bạn có thể cực kỳ siêng năng, bạn có thể có một trình độ học vấn tuyệt vời, nhưng điều quan trọng nhất là: thái độ của bạn được bao nhiêu điểm?

John là một ông lão ít nói và thông thái. Ông thường ngồi trên chiếc ghế bành cũ kỹ trước hiên nhà, nhìn mọi người qua lại. Đôi khi ông vẫy tay chào họ. Một hôm, cô cháu gái nhỏ của ông John ngồi xuống cạnh ông mình, và cả hai cùng nhìn những người qua lại trước nhà họ.

Một người đàn ông lạ, cao lớn, anh ta nhìn quanh như tìm một nơi nào đó để dừng chân, rồi tiến đến gần hỏi ông John: