Ngày 23 tháng Chạp âm lịch, các gia đình Việt làm lễ tiễn ông Công ông Táo về trời báo cáo việc nhà một năm qua. Đây là mốc mở đầu cho những ngày chuẩn bị Tết. Bài viết hướng dẫn cách chuẩn bị mâm cỗ cúng ông Táo đầy đủ, đúng phong tục mà vẫn gọn gàng cho gia đình hiện đại.
Nội dung chính
Lễ vật và mâm cỗ cúng ông Táo
- Mũ áo ông Công ông Táo: hai mũ ông, một mũ bà, kèm áo, hia.
- Cá chép: phương tiện đưa ông Táo về trời (thường thả cá sống sau lễ).
- Mâm cỗ mặn (tùy vùng miền): gà luộc, xôi, canh măng, giò, nem…; hoặc mâm chay với hoa quả, xôi chè.
- Hương, hoa, trầu cau, rượu, vàng mã.
Cúng ông Táo phải đặt trong bếp, khi cúng phải bật bếp lên cho cháy rực, mâm cỗ đề huề, cả nhà quanh năm no ấm.
Mâm cỗ chung:
Người Việt quan niệm ba vị Thần Táo định đoạt phước đức cho gia đình, phước đức này do việc làm đúng đạo lý của gia chủ và những người trong nhà. Bàn thờ thường đặt gần bếp, cho nên còn được gọi là Vua Bếp. Hàng năm, đúng vào ngày 23 tháng Chạp là ngày Táo Quân sẽ lên thiên đình để báo cáo mọi việc lớn nhỏ trong nhà của gia chủ với Thượng Đế (hay ông Trời), nên có nơi gọi ngày này là Tết ông Công.
Vị Táo Quân quanh năm chỉ ở trong bếp, biết hết mọi chuyện trong nhà, cho nên để Vua Bếp “phù trợ” cho mình được nhiều điều may mắn trong năm mới, người ta thường làm lễ tiễn đưa ông Táo về chầu Trời rất trọng thể. Lễ vật cúng Táo Quân gồm có: mũ ông Công ba cỗ hay ba chiếc: hai mũ đàn ông và một mũ đàn bà. Mũ dành cho các ông Táo thì có hai cánh chuồn, mũ Táo bà thì không có cánh chuồn. Những mũ này được trang sức với các gương nhỏ hình tròn lóng lánh và những giây kim tuyến màu sắc sặc sỡ. Để giản tiện, cũng có khi người ta chỉ cúng tượng trưng một cỗ mũ ông Công (có hai cánh chuồn) lại kèm theo một chiếc áo và một đôi hia bằng giấy.
Những đồ “vàng mã” này (mũ, áo, hia và một số vàng thoi bằng giấy) sẽ được đốt đi sau lễ cúng ông Táo vào ngày 23 tháng Chạp cùng với bài vị cũ. Sau đó người ta lập bài vị mới cho Táo Công.
Theo tục xưa, riêng đối với những nhà có trẻ con, người ta còn cúng Táo Quân một con gà luộc nữa. Gà luộc này phải thuộc loại gà cồ mới tập gáy (tức gà mới lớn) để ngụ ý nhờ Táo Quân xin với Ngọc Hoàng Thượng Đế cho đứa trẻ sau này lớn lên có nhiều nghị lực và sinh khí hiên ngang như con gà cồ vậy!
Ngoài ra, để các ông và các bà Táo có phương tiện về chầu trời, ở miền Bắc người ta còn cúng một con cá chép còn sống thả trong chậu nước, ngụ ý “cá hóa long” nghĩa là cá sẽ biến thành Rồng đưa ông Táo về Trời. Con cá chép này sẽ “phóng sinh” (thả ra ao hồ hay ra sông sau khi cúng).
Ở miền Trung, người ta cúng một con ngựa bằng giấy với yên, cương đầy đủ. Còn ở miền Nam thì đơn giản hơn, chỉ cúng mũ, áo và đôi hia bằng giấy là đủ.
Tùy theo từng gia cảnh, ngoài các lễ vật chính kể trên, người ta hoặc làm lễ mặn (với xôi gà, chân giò luộc, các món nấu nấm, măng…) hay lễ chay (với trầu cau, hoa, quả, giấy vàng, giấy bạc…) để tiễn Táo Quân.
Một mâm cỗ mặn cúng ông Công ông Táo thường thấy nhất là:
- 1 đĩa gạo
- 1 đĩa muối
- 5 lạng thịt vai luộc
- 1 bát canh mọc
- 1 đĩa xào thập cẩm
- 1 đĩa giò
- 1 con cá chép rán (hoặc cá chép sống)
- 1 đĩa xôi gấc,
- 1 đĩa chè kho
- 1 đĩa hoa quả
- 1 ấm trà sen
- 3 chén rượu
- 1 quả bưởi
- 1 quả cau, lá trầu
- 1 lọ hoa đào nhỏ
- 1 lọ hoa cúc
- 1 tập giấy tiền, vàng mã
Có bà nội trợ thay thịt vai luộc bằng một con gà luộc ngậm hoa hồng hoặc chủ động thay đổi các món canh như canh măng, canh mọc, canh bóng…gà luộc ngậm hoa hồng hay ớt đỏ tỉa hoa và chuẩn bị những món hơi khác nhưng cũng vẫn giữ được tính truyền thống và bản sắc như: bánh chưng gấc, xôi vò, xôi chè, thịt đông, nem rán, cá kho riềng, trám hoặc thịt kho tàu, giò xào, giò nạc, món xào, canh măng, hành muối, gia vị mắm muối, trà, rượu, hoa , trầu cau…
Thời nay các bà nội trợ bận rộn cũng không phải lo nghĩ nhiều và mất công làm tất cả các món ăn trên, đa số các món trong mâm cúng như: bánh chưng, giò, nem thì đã có bán sẵn, còn thịt đông, cá kho, hành muối làm từ trước hoặc thậm chí cũng có thể mua sẵn, đến đúng hôm đó thì chỉ cần luộc gà, nấu canh, làm món xào nóng là xong.
Cúng ông Táo phải đặt trong bếp, khi cúng phải bật bếp lên cho cháy rực, mâm cỗ đề huề, cả nhà quanh năm no ấm. Có người thì vừa đặt một mâm cúng trong bếp và thêm một mâm khác cúng trên bàn thờ.
>> Cách chuẩn bị và cúng ông Công ông Táo đúng cách
Lưu ý khi cúng ông Công ông Táo
- Cúng trước 12 giờ trưa ngày 23 tháng Chạp là phổ biến; có thể cúng sớm hơn vài ngày nếu bận.
- Dọn dẹp bếp sạch sẽ trước khi làm lễ.
- Thả cá chép ở ao hồ sạch, tránh vứt cả túi nilon xuống nước.
- Mâm cỗ vừa đủ, quan trọng là lòng thành, không cần cầu kỳ.
Chuẩn bị quà Tết sau lễ ông Táo
Sau lễ ông Công ông Táo là lúc các gia đình sắm sửa quà biếu Tết. Vài gợi ý:
Bộ tách trà cà phê gốm sứ Kalandi
Bộ tách gốm sứ cao cấp trong hộp quà.
Vì sao nên chọn: ngày Tết khách đến chơi nhiều, bộ ấm chén đẹp là quà biếu bố mẹ, ông bà thiết thực.
Khay gỗ đựng đồ ăn
Khay gỗ bày bánh mứt ngày Tết.
Quà Tết theo người nhận: quà Tết tặng mẹ, quà Tết tặng bố, quà Tết tặng sếp, quà Tết tặng đồng nghiệp.
Câu hỏi thường gặp
Cúng ông Táo ngày nào?
Ngày 23 tháng Chạp âm lịch hằng năm; nhiều gia đình cúng sớm từ ngày 20–22 tháng Chạp nếu bận rộn.
Mâm cúng ông Táo cần những gì tối thiểu?
Hương, hoa, mũ áo ông Công ông Táo, cá chép và một mâm cỗ (mặn hoặc chay) vừa đủ theo điều kiện gia đình.